Bệnh biểu hiện bởi cơn đau cấp tính, phù nề và t́nh trạng kích thích cao độ tại khớp, cơn đau đầu tiên thường ở ngón chân cái, ở gót chân, sau đó bao gồm các khớp mắt cá, khớp gối, khớp mu bàn chân, nhưng cũng có thể gặp ở khớp cổ tay và các khớp nhỏ ở bàn tay, bàn chân, các khớp lớn như khớp hông, khớp vai, cột sống hiếm khi bị ảnh hưởng.
Ảnh hưởng của các chất dinh dưỡng trong bệnh viêm xương khớp
Quá tŕnh viêm xương khớp là quá tŕnh tạo thành các sản phẩm hoạt hóa sinh học của các acid béo, đó là Prostaglandin và Leucotriene dẫn xuất từ acid béo thiết yếu. Acid Arachidonic; các dẫn xuất hoạt hóa này có thể thay đổi thành phần acid béo trong thức ăn.
Acid Arachidonic là thành phần của Phospholipid màng tế bào là cơ chất của men Cyclooxygenase và Lipooxygenase.
Cyclooxygenase là men hoạt hóa acid béo tạo thành Prostaglandin và Thromboxane, hai chất này kích thích phản ứng viêm và thúc đẩy kết dính tiểu cầu, Prostaglandin E gây giăn mạch, xung huyết, tăng cảm giác đau.
Sử dụng thức ăn từ hải sản, dầu cá có chứa acid béo kép không no type n-3 bao gồm acid Eicosopentaenoic (EPA, C20:5) và acid Docosahexaenoic (DHA, C22:6) có thể thay thế acid Arachidonic của màng tế bào. Hai acid EPA và DHA cũng là cơ chất cho men Lipooxygenase để tạo thành Leucotriene B5 - LTB5 ít kích thích viêm và ít gây dính tiểu cầu hơn là Leucotriene B4 dẫn xuất từ acid béo thiết yếu Arachidonic. Bữa ăn sử dụng từ dầu cá thay mỡ đă được chứng minh trong một số công tŕnh lâm sàng là có tác dụng giảm đau và giảm sưng khớp.
Chế độ ăn trong một số bệnh viêm xương khớp thường gặp
1. Người béo ph́ thường kèm thoái hóa khớp, cho nên người béo ph́ cần giảm cân, cân bằng chế độ ăn kiêng từ từ để làm giảm tối đa những chấn động trên khớp.
2. Người có t́nh trạng dinh dưỡng kém mà bị viêm đa khớp dạng thấp, nên ăn nhiều hơn b́nh thường bằng cách ăn thành nhiều bữa nhỏ (bữa phụ) để dung nạp tốt hơn.
3. Bệnh gout
Cần có chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, hạn chế tối đa chất đạm để làm giảm lượng acid uric trong máu, tinh thể uric lắng đọng trong khớp như:
* Gan, thận, tim, trứng cá, cá trích, cá ṃi, thịt ḅ, thịt gà lôi, chim bồ câu, ngỗng, ṣ...
* Đặc biệt không dùng chất đạm này chung với bia, rượu mạnh hoặc rượu vang đỏ.
* Các loại đậu, cây họ đậu, măng tây, súp lơ, nấm.
* Tránh uống rượu, bia, thuốc lá, cà phê, chocolat.
* Tránh dùng mỡ động vật.
Nên dùng:
- Ăn nhiều rau, trái cây tươi, ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày.
- Nên dùng dầu đậu nành, dầu hạnh nhân.
- Tập thể dục đều đặn.
4. Bệnh thoái hóa khớp và viêm đa khớp dạng thấp cần ăn:
- Thịt heo, thịt gia cầm (gà, vịt, ḅ) cá biển, tôm, cua, ṣ.
- Ngũ cốc: lúa ḿ, lúa mạch...
- Bổ sung thêm: vitamin D, B, K, folic acid, calcium, sắt có chứa trong các loại rau.
- Dùng các loại dầu chứa acid béo omega 3 như: dầu đậu nành, dầu hạnh nhân, dầu ô-liu...
Tóm lại, viêm xương khớp là loại bệnh ngày càng phổ biến và trở thành mối quan tâm của ngành y tế nước nhà. Việc điều trị chủ yếu hiện nay vẫn sử dụng các thuốc kháng viêm không steroid và gluco corticoide.
Các thuốc kháng viêm không steroid gây giảm tổng hợp Prostaglandin nhờ ức chế men Cyclooxygenase.
Corticoid ức chế hoạt hóa men Phospholipase A2 gây giảm giải phóng acid béo thiết yếu Arachidonic từ màng tế bào, do đó giảm sản xuất Prostaglandin, Thromboxane A2, và giảm viêm.
Từ cơ chế trên có thể điều chỉnh được bằng chế độ ăn, góp phần đạt được kết quả điều trị như mong đợi.
Bệnh viêm xương khớp ngày nay đă trở thành vấn đề y khoa phổ biến, ước tính có khoảng gần 100 loại viêm xương khớp và chia làm 2 nhóm chính: Viêm xương khớp do thoái hóa và viêm xương khớp do viêm. Việc điều trị gặp rất nhiều khó khăn v́ thuốc điều trị thường có nhiều tác dụng phụ, giá thành cao, hơn nữa c̣n liên quan đến sinh hoạt của bệnh nhân hàng ngày, v́ vậy việc ứng dụng chế tiết dinh dưỡng và chế độ ăn uống hợp lư trong điều trị các bệnh viêm xương khớp có một ư nghĩa quan trọng, đă đạt được một số tiến bộ và hiểu biết đáng kể
