Chia sẻ và kết nối v́ những quả tim khoẻ mạnh
Lương y VƠ HÀ
“Mỗi người nhận được sự hỗ trợ của
những người khác, đặc tính liên kết chặt chẽ trong cộng đồng là
điềm chỉ báo mạnh nhất cho một trái tim khoẻ mạnh, mạnh hơn cả
độ cholesterol thấp trong máu hoặc việc không hút thuốc”.
(Stewart Wolf)
Chuyện lạ làng Roseto.
Vào đầu những năm 1960s, trong một câu
chuyện t́nh cờ, một nhóm nhà khoa học thuộc trường Đại học Y
Oklahoma chợt nghe một chuyện lạ kích thích sự ṭ ṃ của những
nhà chuyên môn. Đó là tỷ lệ số người chết về bệnh tim mạch ở
làng Roseta rất thấp, hầu như bằng không. Trong khi chỉ cách đó
không xa, làng Bangor bên cạnh, tỷ lệ nầy lại tương tự như tỷ lệ
trung b́nh chung của nước Mỹ lúc bấy giờ. Roseto là một làng
nhỏ nằm ở phía Đông tiểu bang Pennsylvania. Những người nhập cư
từ miền nam nước Ư đă đến đây lập nghiệp từ năm 1882. Vào thời
đó, trên đà phát triển của cuộc sống công nghiệp, bệnh tim mạch
đang gia tăng. Nói chung tỷ lệ nầy cao lên theo độ tuổi. Vậy mà
ở làng Roseto, tỷ lệ nầy gần như số không ở những người nam độ
tuổi từ 55 đến 64. Trên 65 tuổi, tỷ lệ người chết v́ bệnh tim
cũng chỉ bằng phân nửa của tỷ lệ cả nước. Chuyện lạ nầy đă thu
hút sự quan tâm của nhiều người, nhiều ngành. Một số cuộc điều
tra nghiên cứu tiếp tục được thực hiện. Những dữ kiện tiếp theo
c̣n làm người ta kinh ngạc hơn. Cả hai loại tỷ lệ về người phạm
tội h́nh sự và người có đơn xin trợ cấp xă hội cũng bằng không!
Một thiên đường nhỏ giữa thế gian chăng? Không hẳn! Đây là một
cộng đồng c̣n nghèo, cuộc sống khá vất vả. Những người đàn ông
làm những công việc nặng nhọc trong những hầm đá sâu những 200
feet dưới mặt đất. Chiều về, những bữa cơm tối chủ yếu là ḿ Ư
truyền thống. Dầu olive là quá xa xỉ đối với họ. Họ ăn nhiều
thịt băm, xúc xích với nhiều mỡ động vật. Hút thuốc và uống
rượu vang cũng không phải là điều cấm kỵ đối với họ. Vậy mà bên
trong những thân h́nh vạm vỡ kia lại là những quả tim khoẻ
mạnh. Có vẻ như có điều ǵ đó đă xảy ra ở đây, đi ngược lại với
những quy lụât mà những nhà khoa học đă biết được về cơ chế bệnh
tim mạch. Ăn nhiều đạm và chất béo động vật dễ làm tăng độ xơ
vữa động mạch là nguyên nhân chánh gây ra các loại bệnh về tim
mạch. Quy luật nầy đă không xảy ra ở đây. Dân Roseto hầu như
được miễn nhiễm khỏi căn bệnh gây chết người hàng đầu ở Mỹ.
Sức mạnh ḍng tộc và hiệu ứng Roseto của những gia đ́nh 3
thế hệ.
Khi định cư ở Mỹ, người Roseto vẫn tiếp tục
cuộc sống quần cư, sống gắn bó với nhau. Họ có mối liên
hệ thân tộc và sinh hoạt tôn giáo rất chặt chẽ. Hiếm có
người đi làm ăn xa khỏi thành phố. Các nghiên cứu đều cho
thấy mọi gia đ́nh đều có ba thế hệ sống cùng với nhau và quan
tâm chăm sóc lẫn nhau. Những người già không bị xếp xó trong
những viện dương lăo mà vẫn được trọng thị như những vị phán
quan trong cộng đồng. Ở đây, bên cạnh cuộc sống đơn giản, không
có nhiều nhu cầu để tranh đoạt, c̣n có một yếu tố thường được
nhắc đến trong những sinh hoạt tôn giáo. Đó là đức phó
thác. Phó thác là một hệ quả của niềm tin. Giống như
ngày nào mà những đứa con chưa thành niên hoặc chưa lập gia
đ́nh, c̣n sống chung với bố mẹ, c̣n tin tưởng tuyệt đối vào bố
mẹ, được bố mẹ chăm sóc từ manh quần tấm áo, cái ăn cái mặc, th́
ngày đó, chúng c̣n được miễn nhiễm khỏi tất cả mọi ưu tư phiền
năo của đời thường. Chúng không cần phải tranh cạnh, không phải
sở hữu, không sợ mất mát. Tin tưởng lẫn nhau, tin vào gia
đ́nh, tin vào cộng đồng là một yếu tố quan trọng để có được sự
an định nội tâm và giữ ǵn giềng mối xă hội.
Báo cáo về “Sức mạnh của ḍng tộc”
(The power of Clan) do Stewart Wolf, một nhà vật lư, và John
Bruhn, một nhà xă hội học cùng thực hiện vào khoảng 1935 đến
1984. Trong báo cáo nầy, các tác giả đă nhận định rằng chính sự
tôn trọng, tin tưởng và hợp tác hỗ tương giữa các thành viên
trong cộng đồng đă tạo nên sức khoẻ và phúc lạc cho mỗi người và
an ninh xă hội cho cả cộng đồng. Ngược lại, thái độ vị kỷ và ít
quan tâm đến người khác sẽ gây ra kết quả đối nghịch. Đối với
bệnh tim mạch, ông Wolf nói “Mỗi người nhận được sự hỗ trợ
của những người khác, đặc tính liên kết chặt chẽ trong cộng đồng
là điềm chỉ báo mạnh nhất cho một trái tim khoẻ mạnh, mạnh hơn
cả độ cholesterol thấp trong máu hoặc việc không hút thuốc”.
Hiệu ứng phai dần.
Hơn nửa thế kỷ đầu tiên sống định cư tại
Mỹ, những cư dân Roseto đă phải làm việc cật lực trong những hầm
mỏ hoặc xưởng máy để có thể gởi con cái học đại học. Vào khoảng
thế chiến thứ hai, ở Roseto đă dần dần nổi lên một lớp người
mới. Những người đi xe hơi, làm việc văn pḥng. Lớp người trẻ ở
Roseto những thế hệ sau này không c̣n bằng ḷng với lối sống rập
khuôn, đậm nét truyền thống của cha ông họ. Lối sống Mỹ bắt đầu
du nhập vào. Cuộc sống thay đổi. Những gia đ́nh nhỏ lẻ. Hồ bơi.
Câu lạc bộ. Nhà thờ cách xa khỏi cộng đồng. Những căn nhà có
nhà để xe ở phía trước, cả cha và mẹ đều đi làm, thường là cách
xa hàng giờ đi xe hơi. Con người bận rộn nhiều hơn, di chuyển
nhiều hơn để gặt hái được nhiều thành công và hoạnh đạt về vật
chất. Tuy nhiên, như một cụ già đă thú nhận “Tôi hối hận
là đă thay đổi, ở đây tất cả đều tiện nghi, tôi có mọi thứ,
ngoại trừ con người”. Lần theo những dấu vết của
cuộc sống, những nhà nghiên cứu cũng xác định được rằng những
thay đổi này cũng đồng hành với những vấn đề của sức khoẻ. Vào
năm 1971, ca tử vong v́ bệnh tim lần đầu tiên của một người dưới
45 tuổi được ghi nhận ở Roseto. Khoảng thời gian nầy, khi tỷ lệ
bệnh tim mạch ở Mỹ trên phạm vi cả nước có phần chựng lại do các
chương tŕnh vận động luyện tập thể dục và ăn uống lành mạnh th́
lại là lúc ở Roseto tỷ lệ bắt đầu nhích dần lên để... bắt kịp tỷ
lệ trung b́nh của các nơi khác!
Chia sẻ, kết nối v́ những quả tim khoẻ mạnh.
Roseto đă mất đi vị trí độc tôn của ḿnh
trong những bảng thống kê. Tuy nhiên, hiệu ứng Roseto vẫn được
nhắc đến như là một biểu tượng rơ nét về giá trị truyền thống mà
nếp sống cộng đồng đă mang lại cho con người, đặc biệt là trong
lănh vực sức khoẻ tim mạch. Ngày nay, mọi nền y học đều công
nhận yếu tố tâm lư, cảm xúc tác động rất lớn đến sức khoẻ vật
chất. Trong khi những căng thẳng tâm lư và những dồn nén cảm
xúc lâu ngày có thể làm cho khí huyết ngưng trệ, rối loạn hoạt
động nội tiết, giảm sức đề kháng, th́ ngược lại, cảm giác được
bảo vệ, được chia sẻ và niềm phấn khích, sự lạc quan sẽ tạo ra
những đáp ứng thư giăn giúp giảm nhịp tim, điều hoà huyết áp và
tăng cường hệ miễn dịch. Bác sĩ Dean Ornish là một nhà nghiên
cứu về tim mạch người Mỹ, đặc biệt nổi tiếng gần đây về phương
pháp điều trị tận gốc bệnh tim mạch bằng liệu pháp tự nhiên.
Trong quyển sách “T́nh thương và sống c̣n, Cơ sở khoa học của
sự chữa bệnh bằng t́nh thân” (Love & Survival, The
Scientific Basis for the Healing Power of Intimacy), ông đă viết
“Tách ĺa t́nh thân gia đ́nh và bạn bè là đầu mối cho mọi
thứ bệnh từ ung thư, bệnh tim đến ung nhọt và nhiễm độc”.
Lư quang Diệu, nguyên Thủ Tướng Singapore, được xem là người cha
đẻ của đảo quốc sư tử, khi nói về những yếu tố để tạo nên thành
công, sung măn và tuổi thọ, ông cho biết “Sự trừng phạt
lớn nhất đối với một con người là cứ ngồi yên, tự cô lập ḿnh”.
Nhiều nghiên cứu gần đây đều cho thấy những người già thường ra
ngoài, tham gia các hội đoàn, các tổ chức xă hội, sinh hoạt
nhóm, hoặc sinh lợi, hoặc từ thiện, hoặc vui chơi giải trí, đều
có sức khoẻ tốt và tuổi thọ cao hơn so với những người sống cô
lập, ít giao tiếp.
Hiện nay, ở nước ta, công nghiệp phát
triển, quá tŕnh đô thị hoá và sự thu nhỏ quy mô gia đ́nh là
những tất yếu không thể thay đổi được. Tuy nhiên, thực hành
điều hoà cảm xúc, sống cởi mở, vị tha, và luôn chia sẻ, kết nối
với những người chung quanh là điều mà mỗi người đều có thể làm
được ở mọi thời, mọi lúc và mọi nơi. V́ bản thân và v́ mọi
người, hăy chia sẻ và kết nối! |
