www YKHOANET

Y HỌC PHỔ THÔNG

Cấp cứu

Sức khỏe trẻ em

Sức khỏe người cao tuổi

Sức khỏe phụ nữ

Cao huyết áp

Bệnh thường gặp

Khớp

Huyết học

Tai mũi họng

Tâm thần

Răng hàm mặt

Bệnh mắt

Pháp y

Thẩm mỹ

Kỹ thuật y khoa

Da liễu

Hỏi đáp sức khỏe

 

 

CHUYÊN ĐỀ GIỚI TÍNH

Nghiên cứu t́nh dục học

Thắc mắc biết hỏi ai

Giới tính

Sách giáo dục giới tính

Sức khỏe t́nh dục

Tṛ chuyện về t́nh dục

HIV/AIDS

Bệnh của cơ quan sinh dục

 

SÁCH THAM KHẢO

260 bệnh tật trẻ em

Bác sĩ vui tính

Dinh dưỡng và an toàn thực phẩm

Giấc ngủ trẻ em

Sức khỏe phụ nữGiải phẫu thẩm mỹ

 

 

Bệnh nhân đái tháo đường tập thể thao: Lợi ích và nguy cơ

Với một số bệnh nhân đái tháo đường, thể dục thường xuyên được xem như một phương pháp điều trị ưu tiên theo kế hoạch chi tiết không khác các toa thuốc. Để đạt hiệu quả và an toàn (nhất là cho hệ tim mạch), người bệnh cần được hướng dẫn cụ thể để hạn chế tác hại của những vận động quá mức.

Chạy thể dục không phải lúc nào cũng tốt cho người bị đái tháo đường.

Lợi ích

- Làm giảm nồng độ đường máu cả trong và sau khi tập, không chỉ giúp kiểm soát đường máu hàng ngày mà nếu tập đều đặn c̣n có thể giúp cải thiện việc kiểm soát đường máu tốt hơn trong thời gian dài.

- Làm tăng nhạy cảm với insulin máu và tăng tác dụng của insulin, do đó nhu cầu insulin sẽ giảm đi. Đây là tác dụng cực kỳ quan trọng với các bệnh nhân đái tháo đường typ 2 v́ sự giảm nhạy cảm với insulin là nguyên nhân chính trong cơ chế bệnh sinh gây tăng đường máu ở những bệnh nhân này.

- Làm giảm nguy cơ bị các biến chứng tim mạch thông qua những ảnh hưởng có lợi lên mỡ máu và huyết áp ở các bệnh nhân đái tháo đường. Theo một số nghiên cứu, tập thể dục có thể làm giảm đáng kể các loại mỡ máu có hại, tham gia gây xơ vữa động mạch như Triglyceride, LDL-Cholesterol, và làm tăng loại mỡ máu có lợi, hạn chế gây xơ vữa động mạch như HDL-Cholesterol.

Tuy nhiên để đạt được hiệu quả này, người bệnh cần tập luyện khá tích cực như chạy ít nhất 14,5-19km/tuần và tăng dần lên đến khoảng 64km/tuần. Tập luyện với cường độ nhẹ hơn sẽ ít hoặc không có tác dụng làm thay đổi các loại mỡ máu.

- Tập thể dục đều đặn có thể làm giảm trung b́nh 5-10mmHg cả huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Tác dụng này rơ hơn ở các bệnh nhân có tăng huyết áp mức độ nhẹ hoặc vừa.

- Làm giảm trọng lượng cơ thể, loại bỏ bớt lượng mỡ thừa ở các bệnh nhân đái tháo đường typ 2 thừa cân hoặc béo ph́. Tập thể dục sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu phối hợp cùng với chế độ ăn giảm vừa phải calo nhưng sẽ không có tác dụng nếu như bệnh nhân đang áp dụng chế độ ăn kiêng rất ít calo (600-800kcal/ngày).

- Tập luyện thể dục thường xuyên giúp cải thiện các chức năng tim mạch của người bệnh như làm giảm nhịp tim lúc nghỉ (tim phải hoạt động ít hơn), làm tăng khả năng co bóp tống máu của tim..., tăng cường sức khỏe nói chung, tăng khả năng lao động chân tay cũng như sự phối hợp động tác của người bệnh.

Ngoài ra, tập thể dục đều đặn c̣n mang lại cho người bệnh cảm giác thoải mái và một cuộc sống có chất lượng cao.

Nguy cơ

- Thường gặp và nguy hiểm nhất là hạ đường máu xuống quá thấp, xảy ra ở các bệnh nhân được điều trị insulin hoặc thuốc uống hạ đường máu loại sulfamide. Cũng thường có các biểu hiện đói, run tay chân, vă mồ hôi hoặc hôn mê... giống như hạ đường máu do điều trị insulin hoặc thuốc sulfamide quá liều.

Các biểu hiện này có thể xuất hiện ngay khi người bệnh đang tập hoặc muộn hơn, sau khi đă kết thúc bài tập. Thậm chí ở một số bệnh nhân đái tháo đường typ 1, cơn hạ đường máu muộn cũng có thể xảy ra sau khi đă tập xong 6-15 giờ, thậm chí kéo dài tới 24 giờ nếu bệnh nhân tập nặng và tập lâu.

Ngược lại, một số bệnh nhân khi tập nặng lại có thể bị tăng đường máu, kéo dài trong ṿng một vài giờ sau khi tập xong. Các bệnh nhân đái tháo đường typ 1 có tăng đường máu kiểu này dễ bị rơi vào t́nh trạng nhiễm toan ceton.

- Tập thể dục, nhất là khi tập nặng có thể làm tăng nguy cơ bị các biến chứng tim mạch như gây cơn đau thắt ngực (do thiếu máu nuôi dưỡng cơ tim), thậm chí gây nhồi máu cơ tim cho người bệnh đái tháo đường.

Một số bệnh nhân bị loạn nhịp tim, trong đó có những loại loạn nhịp tim nguy hiểm cùng với nhồi máu cơ tim nặng là thủ phạm gây đột tử ở không ít bệnh nhân đái tháo đường.

- Tập thể dục cũng có thể làm nặng thêm các biến chứng mạn tính của bệnh đái tháo đường như:

    . Gây xuất huyết đáy mắt hoặc làm bong vơng mạc ở những người đă có biến chứng đáy mắt giai đoạn 3 (có tăng sinh mạch máu). Hậu quả là gây mù hoàn toàn.

    . Làm tăng mất thêm chất đạm qua nước tiểu và làm nặng thêm bệnh lư thận do đái tháo đường.

    . Với những người béo hoặc lớn tuổi có thoái hóa khớp (như khớp gối), tăng cường vận động thể lực có thể làm tổn thương khớp trầm trọng hơn. Ngoài ra các nguy cơ gây tổn thương mô mềm hoặc tổn thương bàn chân cũng tăng lên, nhất là khi bệnh nhân đi giày dép chật, đi chân đất hoặc đă có biến chứng thần kinh gây giảm hoặc mất cảm giác ở bàn chân.

    . Các bệnh nhân đă có biến chứng thần kinh tự động không nên tăng mức vận động v́ tim và hệ tuần hoàn không tăng hoạt động tương ứng hoặc do bị tụt huyết áp tư thế, nhất là khi bệnh nhân bị ra nhiều mồ hôi, mất nước trong quá tŕnh tập luyện.

Thận trọng trước khi tập

- Trước khi bắt đầu thực hiện chế độ tập luyện cần được thăm khám cẩn thận để phát hiện các biến chứng, nhất là các biến chứng mạn tính của đái tháo đường. Chú ư khám tim mạch để phát hiện các bệnh nhân có thiếu máu cơ tim, đánh giá nguy cơ tăng huyết áp hoặc tụt huyết áp tư thế trong khi tập luyện. Ngoài ra cần thăm khám, soi đáy mắt, khám thần kinh, làm các xét nghiệm kiểm tra chức năng thận, phát hiện đạm trong nước tiểu...

- Chọn lựa phương pháp tập luyện thích hợp: Nếu không có chống chỉ định ǵ th́ người bệnh có thể tập bất cứ môn thể dục thể thao nào mà họ thích. Thông thường, có thể tập bài thể dục nhịp điệu cường độ trung b́nh ít nhất 30 phút. Có một số môn không thích hợp với các bệnh nhân đái tháo đường như cử tạ v́ có nguy cơ cao gây biến chứng mạch máu. Các môn có thể gây chấn thương bàn chân như chạy hoặc đi bộ nên hạn chế cho những người đă có biến chứng thần kinh ngoại biên ở chân...

- Để có hứng thú tập luyện đều đặn, các bệnh nhân nên chọn môn thể thao mà ḿnh ưa thích, hoặc các môn thể thao theo nhóm có sự tham gia của cả những người thân trong gia đ́nh, bạn bè. Điều quan trọng nhất là nên bắt đầu từ từ, sau đó mới tăng dần khối lượng vận động và không nên theo đuổi những mục tiêu quá cao và phi thực tế.

- Phương thức tập luyện: Chia làm 3 giai đoạn. Khởi động: Dành 5-10 phút cho phần khởi động bằng bài thể dục nhịp điệu nhẹ để pḥng chấn thương cơ. Giai đoạn tập nặng hơn nên kéo dài khoảng 20-45 phút. Giai đoạn giảm dần khối lượng vận động nên kéo dài 5-10 phút bằng cách đi bộ, co duỗi chân tay hoặc các động tác thể dục chậm khác trước khi kết thúc bài tập.

Cường độ tập: Về nguyên tắc, nên hạn chế cường độ tập sao cho không để huyết áp tâm thu vượt quá 180mmHg, và cường độ thích hợp ở mức 50-70% cường độ có khả năng đạt được bài tập thể dục nhịp điệu tối đa.

Trong thực tế, có thể xác định mức cường độ thích hợp này dựa vào sự thay đổi nhịp tim. Đầu tiên phải đo nhịp tim lúc nghỉ (đo lúc sáng sớm khi chưa hoạt động) và đo nhịp tim đạt tối đa khi tập luyện (phải có sự giám sát của bác sĩ), sau đó tính cường độ cho phép trong giai đoạn tập nặng theo công thức, chẳng hạn như mức 50% = 0,5 x (nhịp tim tối đa - nhịp tim lúc nghỉ) + nhịp tim lúc nghỉ. Ví dụ một bệnh nhân đái tháo đường có nhịp tim lúc nghỉ là 80, nhịp tim tối đa lúc tập là 140 th́ chỉ nên tập cho đến khi nhịp tim lên đến = 0,5 (đến 0,7) x (140 - 80) + 80 = 110 - 122 lần/phút.

Nếu không thể xác định được nhịp tim tối đa, có thể đề nghị bác sĩ tính cho một con số lư thuyết dựa vào tuổi của bạn, tất nhiên con số này sẽ kém chính xác hơn so với cách tính theo công thức trên.

Tần suất tập: Để có thể đạt được những lợi ích về tim mạch hoặc kiểm soát đường máu tốt hơn, bệnh nhân cần tập ít nhất 3 ngày/tuần hoặc tập cách nhật. C̣n để đạt được mục đích giảm cân, cần tập ít nhất 5 ngày/tuần.

Lưu ư: Kiểm tra bàn chân hàng ngày và sau mỗi lần tập xem có bị các nốt phồng da, vết rách hoặc nhiễm trùng ở bàn chân không. Không nên tập trong môi trường quá nóng hoặc quá lạnh và khi đường máu rất cao.

Tránh hạ/tăng đường máu hơn khi tập luyện

- Ăn một bữa khoảng 1-3 tiếng trước khi tập hoặc tập sau bữa ăn 1-3 tiếng.

- Nếu tập nặng hoặc kéo dài th́ sau mỗi 30 phút cần ăn thêm một bữa nhẹ carbohydrate.

- Tiêm insulin ít nhất 1 tiếng trước khi bắt đầu tập. Nếu phải tiêm trước khi tập chưa đến 1 tiếng th́ nên tiêm vào các vùng ít vận động (như bụng), không nên tiêm ở đùi.

- Thay đổi chế độ điều trị insulin hàng ngày, thường là phải giảm liều mũi tiêm insulin trước khi tập.

- Đo đường máu nhiều lần, tốt nhất là cả trước, trong và sau khi tập.

Trường hợp với đường máu trước khi tập:

    . Nếu < 100mg/dl (< 5,5mmol/l): Cần ăn một bữa nhẹ trước khi tập.

    . Nếu = 100-250mg/dl (5,5-14mmol/l): Có thể tập b́nh thường.

    . Nếu > 250mg/dl (> 14mmol/l): Cần kiểm tra ceton trong nước tiểu. Nếu ceton niệu âm tính th́ có thể tập b́nh thường. Nhưng nếu ceton niệu dương tính th́ không nên tập, mà cần tiêm 1 mũi insulin rồi kiểm tra lại đường máu và ceton niệu, chỉ tập lại nếu ceton niệu trở thành âm tính.

Cần có sự hiểu biết về mức độ thay đổi nồng độ đường máu theo mỗi bài tập và mỗi môn thể thao khác nhau, để phần nào có thể tự theo dơi và đánh giá được tác dụng, nguy cơ của việc tập luyện.

ThS.Nguyễn Quang Bảy (Sức khoẻ & Đời sống)


An toàn trong mùa đông - BS Nguyễn Ư Đức
Bác sĩ nghĩ ǵ, làm ǵ lúc thăm khám?  - BS. Nguyễn Văn Đức
Bệnh dại vẫn là nỗi lo của nhiều người
Bạn đă biết thở đúng cách chưa
Bệnh bạch tạng và bạch biến có giống nhau
Bệnh cao huyết áp
Bệnh cao huyết áp - BS. Nguyễn Văn Đức
Bệnh chảy nước mắt do tắc nghẽn lệ đạo
Bệnh Crohn
Bệnh cúm
Bệnh da cá
Bệnh dày xương đốt sống
Bệnh giun đũa chó lạc chủ
Bệnh giăn tĩnh mạch ở giáo viên
Bệnh gù vẹo cột sống và cách khắc phục
Bệnh Hysteria là ǵ?
Bệnh lồng ruột ở trẻ
Bệnh mạch vành
Bệnh nhân mua thuốc gây nghiện không cần xin xét duyệt
Bệnh nhân mới phẫu thuật không nên du lịch xa
Bệnh nhân tim mạch có thể tự điều trị
Bệnh nhân tim mạch nên cẩn thận với thời tiết lạnh
Bệnh nhân tim phải cẩn thận khi dùng ibuprofen
Bệnh nhân viêm gan A ít có nguy cơ bị hen suyễn
Bệnh nhân đái tháo đường tập thể thao
Bệnh nhược cơ
Bệnh nấm chân
Bệnh nấm da hay viêm da thần kinh
Bệnh suy giảm trí nhớ
Bệnh suy tuyến giáp trạng
Bệnh sán lá ruột
Bệnh sâu răng
Bệnh sỏi tiết niệu
Bệnh sốt xuất huyết lan rộng ở nhiều nơi
Bệnh thoái hóa khớp
Bệnh trứng cá
Bệnh tâm thần có di truyền không
Bệnh tật của người mẹ có thể gây nguy hiểm cho thai nhi
Bệnh viêm da do côn trùng
Bệnh viêm mũi dị ứng
Bệnh viêm tuyến giáp
Bệnh viện Thống Nhất mở cửa khu phẫu thuật tim hở
Bệnh về xương
Bệnh xơ cứng b́ toàn thể
Bệnh đái tháo nhạt
Bệnh động mạch vành: nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
Bệnh ỉa chảy mùa đông ở trẻ
Cao huyết áp - BS Nguyễn Thanh Sơn
Chó ngoạn mèo cắn - BS. Nguyễn Văn Đức
Chăm sóc bàn chân cho bệnh nhân tiểu đường
Chăm sóc bệnh nhân sau tai biến mạch máu năo tại nhà
Chăm sóc bệnh nhân suy mạch vành tại nhà
Chăm sóc bệnh nhân trầm cảm tại nhà
Chăm sóc bệnh nhân u xơ tuyến tiền liệt tại nhà
Chăm sóc da vùng mắt
Chăm sóc lưng đúng cách
Chăm sóc môi
Chăm sóc môi mùa lạnh
Chăm sóc răng miệng để ngừa đẻ non
Chăm sóc răng sữa của bé
Chăm sóc trẻ em có thể gây bệnh tim
Chăm sóc trẻ ngay sau sinh
Chăm sóc và điều trị găy xương cho người cao tuổi
Chảy máu cam và cách xử trí
Chảy máu mũi và cách xử trí
Cách bảo vệ khớp đầu gối
Cách chăm sóc bệnh nhân HIV tại gia đ́nh
Cách chăm sóc bệnh nhân suy mạch vành tại nhà
Hen
Hen phế quản ở trẻ em
Ho
Khi 'túi đựng đạn' to bất thường
Kiệt nước
Ngưá da trong mùa lạnh - BS Nguyễn Đức Liên
Ngạt mũi và sổ mũi
Nhức đầu và đau nửa đầu
Những người không nên điều khiển phương tiện giao thông
Những người nổi tiếng bị mắc các bệnh nội tiết - chuyển hóa
Những quan niệm sai lầm về nghỉ ngơi
Những sai lầm trong việc sơ cứu rắn cắn
Những thói quen không tốt cho giấc ngủ
Những thói quen làm tăng ung thư thực quản và dạ dày
Những thói quen làm tăng ung thư thực quản và dạ dày
Những điều cần biết về bệnh quanh răng
Những điều cần biết về bệnh tâm thần
Những điều cần biết về giáo dưỡng thai nhi
Những điều cần biết về hội chứng cao ốc
Những điều cần biết về truyền dịch
Những điều cần biết về điều trị chỉnh h́nh răng hàm mặt
Những điều cần tránh để sinh con khỏe mạnh
Nôn
Sanh trai hay gái theo ư muốn - BS Hồ Ngọc Minh
Say nắng, say nắng
THIẾU MÁU - BS Nguyễn Văn Đức
Thuốc lắc - Ectasy
Tiêu chảy cấp ở trẻ em
Viêm gan
Viêm khớp (đau khớp, sưng khớp)
Viêm phế quản mạn tinh
Viêm phổi
Viêm xoang cấp và mạn tính
Vài hiểu biết căn bản về cần sa - BS. Nguyễn Ư-ĐỨC
V́ sao mọi người hay bị chảy máu cam vào mùa đông?
XỬ TRÍ SAY TÀU XE  Tác giả
XỬ TRÍ TIÊU CHẢY TẠI NHÀ
Xử lư khi giẫm phải kim tiêm hoặc bị vật nhọn đâm rách da
Xử lư những chấn thương thông thường trong thể thao
Xử lư ráy tai bằng nước
Xử trí khi bị kim tiêm qua sử dụng đâm rách da
Xử trí khi có dị vật ở tai
Xử trí một số tổn thương gân, cơ, xương, khớp
Xử trí ngay khi bị rắn độc cắn
Xử trí người bị ngất xỉu
Xử trí nhanh khi bị bỏng
Xử trí thế nào khi gặp người bị sốc
Xử trí vết cắn của súc vật
Đi bơi với bé - Quư Phương
Điện thoại di động - BS Nguyễn Ư-ĐỨC
Đoán bệnh qua triệu chứng khó nuốt

 

BS PHAN XUÂN TRUNG

"Lăng tử giữa thương trường"


 WHO definition of HEALTH:
Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity.


Hệ thống phần mềm quản lư bệnh viện
YKHOA.NET

 

 

Website YKHOANET.COM khai trương ngày 24/12/2000 - Năm thứ Tư.

Website YKHOANET - Y KHOA VIỆT NAM
www.ykhoanet.com www.ykhoa.net 

Web Master: Dr PHAN XUAN TRUNG - phanxuantrung@ykhoa.net

Gởi bài tham gia YKHOANET