Hỏi đáp về sức khỏe Tác giả : SKĐS  * DÂY KƯ NINH Hỏi: Ở quê tôi, một số người thường dùng dây kư ninh để trị sốt rét và cho trâu ḅ ăn để tăng sức khỏe. Nhưng qua những tài liệu đă được xem, tôi thấy cây này không giống với cây kư ninh (hay c̣n gọi là canhkina) vẫn dùng điều trị sốt rét. Xin bác sĩ cho biết rơ hơn về loại cây này. (Trần Văn Tư - Hà Tây) Trả lời: C̣n gọi là thuốc sốt rét, dây thần thông, bảo cự hành, khua kao ho (Lào), bandaul pech (Campuchia), Liane (Pháp). Tên khoa học Tinospora crispa (L.) Miers., (Menispermum crispum L., Cocculus ruberculatus L., C crispus DC). Thuộc họ Tiết dê Menispermaceae. Người ta dùng thân cây của thần thông tươi hoặc khô. Đây không phải là cây canhkina và không có chất quinin mặc dù mang tên dây kư ninh. Chú ư đừng nhầm lẫn. Mô tả cây Dây kư ninh là một dây leo, thân rất xù x́, màu nâu nhạt, dài tới 6-7m hay hơn, mọc rất khỏe. Lá mọc so le, h́nh tim, mép nguyên, trông hơi dày, dài 8-12cm, rộng 5-6cm, cuống gầy và ngắn hơn phiến lá. Hoa hợp thành 1-2 chùm ở kẽ lá. Quả chín có màu đỏ, dài chừng 12mm, có một hạt dẹt. Phân bố, thu hái và chế biến Dây kư ninh mọc hoang tại nhiều tỉnh miền Bắc nước ta như Hà Tây, Ḥa B́nh, Hà Giang, Tuyên Quang, Vĩnh Phúc, Phú Thọ. Nó c̣n mọc ở Lào, Campuchia, Philippines. Trồng dây kư ninh rất dễ, chỉ cần cắt thành từng mẩu dài chừng 10-15cm, trồng nghiêng xuống đất. Mùa nóng cây phát triển rất mạnh. Theo M. Brancourt, trong 24 giờ, thân cây kư ninh có thể dài tới 20-25cm; Mùa rét cây ngừng phát triển. Thu hoạch quanh năm, hái về cắt thành từng đoạn ngắn chừng 0,5-1cm, phơi hoặc sấy khô. Khi tươi có chất nhựa nhầy, vị đắng. Công dụng và liều dùng Tuy gọi là dây kư ninh nhưng trong thành phần hóa học không có chất quinin. Tuy vậy, người dân nước ta cũng như một số nước khác vẫn dùng dây kư ninh để trị sốt rét, trị sốt và làm thuốc bổ trợ giúp tiêu hóa như cây canhkina. Dùng dưới h́nh thức cao, bột viên. Liều dùng chữa sốt rét: Ngày uống 0,5-1,5g cao dưới h́nh thức thuốc viên. Bột thân cây chế thành rượu thuốc hay thuốc ngâm. Bột thuốc uống 2-3g/ngày, rượu thuốc uống 4-8g/ngày. Người ta c̣n cho súc vật như trâu, ḅ, ngựa... ăn bột dây kư ninh trộn với thóc để giúp chúng ăn khỏe, lông mượt, cơ thể béo tốt. Ngoài công dụng dùng trong, dây kư ninh c̣n được dùng ngoài bằng cách đắp hoặc sắc lấy nước rửa các vết lở loét rất hiệu quả. Chú thích: Ở nước ta c̣n có một loại cây gần giống với dây kư ninh, gọi là dây thần thông. Tên khoa học là Tinospora condifolia Miers. Thân ít xù x́ hơn, lá tṛn h́nh tim và quả dài hơn (2cm). Cây cũng có công dụng như dây kư ninh. GS. ĐỖ TẤT LỢI * V̀ SAO PHỤ NỮ DỄ BỊ VIÊM NHA CHU Hỏi: Tôi 30 tuổi, mới có một con được 3 tuổi. Răng của tôi trước đây b́nh thường nhưng gần đây rất dễ mẻ và men răng bị biến đổi màu, không c̣n trắng như trước. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân và cách điều trị? (Trần Ngọc H. - Hà Nội) Trả lời: Chị nên đến thầy thuốc chuyên khoa răng hàm mặt để được khám và tư vấn về các trạng thái bệnh lư của răng miệng. Nói chung, ở phụ nữ đang độ tuổi sinh đẻ, t́nh trạng răng lợi dễ bị ảnh hưởng bởi những biến đổi của hormone sinh dục nữ, ảnh hưởng đến lợi và mô bao quanh răng, làm tăng tính nhạy cảm của mô và lợi nên chúng dễ bị viêm, chảy máu, thậm chí có thể xảy ra những vấn đề nghiêm trọng như bị tiêu cả phần xương chống đỡ cho răng (viêm nha chu). Ở tuổi vị thành niên, sự bài tiết hormone sinh dục nữ bắt đầu tăng và lợi trở nên nhạy cảm hơn, chỉ cần bị kích thích nhẹ cũng có thể gây phản ứng và dẫn đến sưng lợi, niêm mạc lợi đỏ, chảy máu. Một số em c̣n bị viêm lợi tái phát theo chu kỳ, xảy ra trước mỗi kỳ kinh 3-4 ngày; Khi đánh răng hoặc khi nhai, bị chảy máu ở chân răng, lợi sưng đỏ, có khi lấp kín cả khoảng trống giữa các răng. Những dấu hiệu này thường kết hợp với cao răng. Bác sĩ nha khoa sẽ làm sạch lợi, lấy cao răng và cho dùng thuốc súc miệng. Khác với sự lầm tưởng của nhiều người cho rằng trong thời gian mang thai răng sẽ xấu đi; Trái lại thời gian này răng của người phụ nữ lại thường tốt, chỉ có lợi mới dễ bị viêm và dễ phản ứng với những kích thích. T́nh trạng viêm lợi khi có thai có thể bắt đầu từ tháng thứ 2, thứ 3 của thai kỳ và nặng dần cho đến tháng thứ 8. Phụ nữ mang thai nên đến khám bác sĩ nha khoa sớm v́ nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy có mối liên hệ giữa bệnh viêm nha chu nặng và trẻ sinh ra non tháng, nhẹ cân. Thầy thuốc phụ khoa và nha khoa cần phối hợp để quyết định điều trị cho thai phụ trong khoảng từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 6 của thai kỳ. Những phụ nữ đang dùng viên thuốc tránh thai cũng có nghĩa là đang chịu ảnh hưởng của hormone sinh dục nữ, nên cũng dễ có phản ứng ở lợi. Với những phụ nữ này, giải pháp duy nhất là vệ sinh răng miệng cẩn thận kết hợp với lấy cao răng mỗi năm 1-2 lần. Nha sĩ sẽ xác định xem t́nh trạng viêm lợi có khả năng biến chuyển thành viêm nha chu và gây rụng răng không? Đồng thời kết hợp với thầy thuốc phụ khoa để t́m loại thuốc tránh thai thích hợp. Khi phụ nữ đă bước vào tuổi 50, hormone sinh dục giảm đi, tuy không ảnh hưởng đến lợi nhưng lại gia tăng quá tŕnh giảm khối lượng xương, nhất là ở xương hàm. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy những phụ nữ tuổi măn kinh được dùng hormone thay thế ít có nguy cơ bị viêm nha chu. BS. ĐÀO XUÂN DŨNG * LOĂNG XƯƠNG Ở PHỤ NỮ MĂN KINH Hỏi: Tôi năm nay 50 tuổi, vừa qua chỉ bị vấp ngă rất nhẹ nhưng đă bị găy xương cổ tay. Khám bác sĩ có kết luận bị loăng xương. Xin quư báo cho biết t́nh trạng loăng xương ở phụ nữ trong thời kỳ măn kinh xảy ra như thế nào? (Huỳnh Minh H. - TPHCM) Trả lời: Trong 5 năm sau khi măn kinh, hiện tượng mất chất khoáng ở xương gia tăng rất nhanh: Trong 10 năm sau có 1/3 số phụ nữ bị chồng đốt sống rồi sau đó là găy xương dài, chủ yếu là cổ xương đùi. Đây là hậu quả của sự phá hủy tế bào xương liên quan đến hai khía cạnh: - Một phần là do mất tổ chức của cấu trúc bè xương. - Mặt khác là do t́nh trạng giảm số lượng của khối lượng xương. Dần dần, hiện tượng loăng xương được h́nh thành khi khối lượng xương vượt quá ngưỡng găy xương. Hiện tượng loăng bè xương type 2 xuất hiện đương nhiên từ tuổi 60 đến 65 và dẫn đến sự chồng đốt sống dần dần. Ở cả hai phái nam và nữ, có hiện tượng mất đi rất sớm 1% khối lượng xương từ giữa 30-40 tuổi, sau đó gia tăng rất nhanh (2-3% mỗi năm) ở phụ nữ sau măn kinh. Như thế, từ 20-80 tuổi, người phụ nữ sẽ mất đi khoảng 50% khối lượng xương. Hiện tượng loăng xương vỏ (type 2) xuất hiện giữa tuổi 75 và 80 là điều kiện thuận lợi cho một t́nh trạng rất đáng sợ là găy đầu trên xương đùi. Ở cả hai phái, hiện tượng mất xương ít, chỉ vào khoảng 0,3-0,5 mỗi năm, nhưng bị mất đến gấp đôi ở phụ nữ măn kinh. Hiện tượng loăng xương xảy ra ở phụ nữ theo tỷ lệ giới tính nữ - nam như sau: 6/1 ở tuổi 60, sau đó là 2/1 ở tuổi 80. Những nguy cơ găy xương xuất hiện ở phụ nữ măn kinh được đánh giá trên phụ nữ da trắng ở tuổi 50 là: 32% găy đốt sống; 15% găy cổ xương đùi. Chúng c̣n cao hơn so với nguy cơ ung thư vú hay ung thư nội mạc tử cung. BS. PHẠM GIA ĐỨC * HOẠI TỬ PHỔI DO LAO Hỏi: Con trai tôi 21 tuổi. Cách đây 1 năm do bị phổi hoại tử nên phải vào BV. Chợ Rẫy để cắt bỏ thùy trên. Sau đó bệnh viện cho về địa phương để nhận thuốc điều trị tiếp. Sau 8 tháng địa phương cho biết cháu đă hết bệnh. Nhưng trong thời gian uống thuốc cháu lại thường xuyên bị ho, đă điều trị đủ cách nhưng vẫn không bớt. Tháng 2/2004, chụp lại phổi thấy phần dưới vẫn bị mờ. Xin BS cho biết bệnh của cháu phải điều trị thế nào và có ảnh hưởng đến sức khỏe sau này không? (Phan Thị Ánh Tuyết - TP HCM) Trả lời: Theo như những điều bạn kể trong thư th́ con bạn bị hoại tử phổi do lao. V́ vậy, Bệnh viện Chợ Rẫy đă giới thiệu về cơ sở y tế địa phương để điều trị tiếp trong 8 tháng. Rất tiếc là cơ sở y tế địa phương lại kết luận cháu đă khỏi bệnh quá sớm mà không kiểm tra phim phổi, hay đă có phim mà xem không kỹ nên con bạn vẫn bị ho thường xuyên. Chụp lại phổi vẫn c̣n bị mờ là do bệnh phổi tái phát hay đă lờn thuốc. Tốt nhất, bạn nên đưa cháu đến một bệnh viện chuyên điều trị bệnh lao phổi nhử Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch. Nếu cháu chưa bị lờn thuốc th́ sau khi điều trị sẽ khỏi ho, nhưng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe lao động sau này. BS. DƯƠNG MINH HOÀNG |
